حقوق شهروندي

خشونت علیه زنان به روایت اسناد

گزارشی از اسناد بین المللی مربوط به حمایت از زنان

عباس شکوهمند

سندهای زیر بخش مهمی از اسناد بین المللی هستند که بر رفع تبعیض و حذف خشونت علیه زنان اشاره دارند. علاوه بر این ها،مجمع عمومی سازمان ملل متحد بارها در طول سالیان گذشته به صدور قطعنامه در این زمینه اقدام کرده است. 

1. اعلاميه حقوق بشر (مصوب 1948)

اعلاميه‌ جهاني‌ حقوق‌ بشر، تبعيض‌ را رد کرده و اعلام‌ مي‌کند كه‌ كليه‌ افراد بشر آزاد به‌ دنيا آمده‌ و از نظر منزلت‌ و حقوق‌ يكسان‌ بوده‌ و بدون‌ هيچ‌گونه‌ تمايزي‌، از جمله‌ تمايزات‌ مبتني‌ بر جنسيت‌، حق‌ دارند از كليه‌ حقوق‌ و آزاديهاي‌ مندرج‌ در اين‌ اعلاميه‌ بهره‌مند شوند. (مواد 1 و 2).
هم‌چنين در اين اعلاميه آمده است که هر مرد و زني بدون هيچ‌گونه محدوديتي از حيث نژاد، مليت و مذهب، حق ازدواج و تشکيل خانواده و فسخ آن را دارد. ازدواج باید با رضایت کامل و آزادانه زن و مرد واقع شود. (ماده 16).
اين اعلاميه در حمايت از مادران و کودکان مي گويد: ب) مادران وکودکان حق دارند که از کمک و مراقبت مخصوصی بهره مند شوند. کودکان چه براثر ازدواج و چه بدون ازدواج به دنیا آمده باشند، حق دارند که همه از یک نوع حمایت اجتماعی برخوردار شوند. (ماده 25).


2.ميثاق بين المللي حقوق مدني و سياسي

موادي که در اعلاميه جهاني حقوق بشر آمده، هر چند که قواعدي عرفي و آمره هستند، ضمانت اجرايي چنداني ندارند اما با تصويب دو ميثاق بين المللي حقوق مدني و سياسي، مفاد اعلاميه جهاني حقوق بشر، ضمانت اجرايي بيشتري پيدا کرده است.
کشورهايي که عضو ميثاق‌هاي بين‌المللي حقوق مدني و سياسي هستند، متعهد به‌ تضمين‌ حقوق‌ برابر زنان‌ و مردان‌ در بهره‌مندي‌ از كليه‌ حقوق‌ اساسي‌، اجتماعي‌، فرهنگي‌، مدني‌ و سياسي‌ شده‌اند. (مواد 2 و 3).

3. کنوانسيون رفع هر گونه تبعيض عليه زنان(1979)

اين کنوانسيون داراي يک مقدمه و 30 ماده است.

در ماده 2 اين کنوانسيون آمده است که دولتهاي‌ عضو، تبعيض‌ عليه‌ زنان‌ را به‌ هر شكل‌ محكوم‌ مي‌نمايند و موافقت‌ مي‌نمايند بدون‌ درنگ‌، به‌ طرق‌ مقتضي‌، سياست‌ رفع‌ تبعيض‌ عليه‌ زنان‌ را تعقيب‌ نمايند و بدين‌ منظور، بر امور زير تعهد مي‌نمايند: الف‌: گنجاندن‌ اصل‌ مساوات‌ زن‌ و مرد در قانون‌ اساسي‌ يا ديگر قوانين‌ داخلي‌ خود ب‌: اتخاذ تدابير قانوني‌ و غيره‌ از جمله‌ وضع‌ ضمانت‌ اجراهاي‌ مناسب‌ به‌ منظور جلوگيري‌ از اعمال‌ تبعيض‌ عليه‌ زنان‌.
 ج‌: حمايت‌ قانون‌ از حقوق‌ زنان‌ براساس‌ تساوي‌ با مردان‌ و حصول‌ تضمين‌ و اطمينان‌ از حمايت‌ مؤثر زنان‌ عليه‌ هر نوع‌ تبعيض‌، از طريق‌ دادگاههاي‌ صالح‌ ملي‌ و ديگر مؤسسات‌ عمومي‌.
 د: خودداري‌ از انجام‌ هر گونه‌ اقدام‌ و عمل‌ تبعيض‌آميز عليه‌ زنان‌ و تضمين‌ اينكه‌ مقامات‌ و مؤسسات‌ عمومي‌ بر طبق‌ اين‌ تعهد عمل‌ نمايند.
 ه‌: اتخاذ هر گونه‌ اقدام‌ مناسب‌ براي‌ رفع‌ تبعيض‌ عليه‌ زنان‌ توسط‌ هر فرد، سازمان‌ يا مؤسسه‌.
 و: اتخاذ تدابير لازم‌، از جمله‌ تدابير قانونگذاري‌، براي‌ تغيير يا لغو قوانين‌، مقررات‌، عادات‌ و عملكردهايي‌ كه‌ نسبت‌ به‌ زنان‌ تبعيض‌آميز هستند.
 ز: نسخ‌ كليه‌ مقررات‌ كيفري‌ داخلي‌ كه‌ تبعيض‌ عليه‌ زنان‌ را در بردارند.
ماده 1، مفهوم و مصاديق تبعيض را بيان مي کند. ماده 3 به حمايت از توسعه و پيشرفت زنان و تضمين برخورداري‌ زنان‌ از حقوق‌ بشر و آزاديهاي‌ اساسي‌ بر پايه‌ تساوي‌ با مردان‌ اشاره دارد.  در ماده 5 ، اقدامات عملي براي رفع تبعض، و در ماده 6 ،جلوگيري از معامله بر روي زنان و بهره برداري از فحشاي آن ها مورد توجه قرار گرفته است. ماده 7 به حقوق سياسي، ماده 8،  به فعاليت هاي بين المللي؛ ماده 9، به تابعيت، ماده 10، به آموزش، ماده 11 به اشتغال، ماده 12، به بهداشت؛ ماده 13 به زندگي اجتماعي و اقتصادي؛ ماده 14 به روستائيان؛ ماده 15، به دادن اهليت قانوني مساوي به زنان و مردان؛ ماده 16 به ازدواج و خانواده مي‌پرازند. بقيه مواد به موارد شکلي اشاره دارند.

4. اعلامیه حذف خشونت علیه زنان (1993 و 1997)

اين اعلاميه داراي 6 ماده است. در ماده 1 اين اعلاميه آمده است که عبارت «خشونت علیه زنان» به معنی هر عمل خشونت آمیز بر اساس جنس است که به آسیب یا رنجاندن جسمی، جنسی، یا روانی زنان منجر بشود، یا احتمال می رود که منجر شود، از جمله تهدیدات یا اَعمال مشابه، اجبار یا محروم کردن مستبدانه زنان از آزادی، که در منظر عموم یا در خلوت زندگی خصوصی انجام شود.

ماده 2اين اعلاميه بيان مي کند که : تعبیر خشونت علیه زنان باید شامل موارد زیر، اما نه محدود به این موارد، باشد:
الف) خشونت جسمی، جنسی و روانی که در خانواده اتفاق می افتد، از جمله کتک زدن، آزار جنسی دختربچه ها در خانه، خشونت مربوط به جهیزیه، تجاوز توسط شوهر، ختنه زنان و دیگر رسوم عملی که به زنان آسیب می رساند، خشونت در رابطه بدون ازدواج و خشونت مربوط به استثمار زنان،
ب) خشونت جسمی، جنسی و روانی که در جامعه عمومی اتفاق می افتد، از جمله تجاوز، سوء استفاده جنسی، آزار جنسی و ارعاب در محیط کار، در مراکز آموزشی و جاهای دیگر، قاچاق زنان و تن فروشی اجباری،
پ) خشونت جسمی، جنسی و روانی، در هر جایی، که توسط دولت انجام شود یا نادیده گرفته شود.
ماده 3 اين اعلاميه بيان مي کند که : زنان بطور برابر حق برخورداری و حفظ همه حقوق بشر و آزادی های اساسی در عرصه های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، مدنی، و همه عرصه های دیگر را دارند. از جمله حق زندگي، حق برابري،حق آزادي و امنيت شخصي و ...
ماده 4 اين اعلاميه به وظيفه دولتها اشاره کرده و مي گويد: دولت ها باید خشونت علیه زنان را محکوم نموده و نباید هیچ رسم، سنت یا ملاحظات مذهبی را برای وظیفه خود در رابطه با حذف آن بهانه کنند. دولتها باید با استفاده از تمام شیوه های مناسب و بدون تاخیر، یک سیاست حذف خشونت علیه زنان را تا پایان آن دنبال کنند و ...
ماده 5 به وظيفه ارگان ها و نمايندگي هاي ويژه سازمان ملل متحد اشاره دارد و مي گويد: ارگان ها و نمایندگی های ویژه سازمان ملل متحد باید، در حد توانایی خود، به شناساندن و تحقق حقوق و اصول مندرج در این اعلامیه یاری رسانند و ...

5. ميثاق بين‌المللي حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (مصوب‌ 16 دسامبر 1966 )

ماده‌ 3 اين ميثاق بيان مي کند: كشورهاي‌ طرف‌ اين‌ ميثاق‌ متعهد مي‌شوند كه‌ تساوي‌ حقوق‌ مردان‌ و زنان‌ را در استفاده‌ از كليه‌ حقوق‌ اقتصادي‌ ـ اجتماعي‌ و فرهنگي‌ مقرر در اين‌ ميثاق‌ تأمين‌ نمايند.
در ماده‌ 7 اين ميثاق آمده است: كشورهاي‌ طرف‌ اين‌ ميثاق‌ حق‌ هر كس‌ را به‌ تمتع‌ عادلانه‌ و مساعد كار كه‌ بويژه‌ متضمن‌ مراتب‌ زير باشد به‌ رسميت‌ مي‌شناسند:
 الف‌ ـ اجرتي‌ كه‌ لااقل‌ امور ذيل‌ را براي‌ كليه‌ كارگران‌ تأمين‌ نمايد:
 1. مزد منصفانه‌ و اجرت‌ مساوي‌ براي‌ كار با ارزش‌ مساوي‌ بدون‌ هيچ‌ نوع‌ تمايز به‌ ويژه‌ اينكه‌ زنان‌ تضمين‌ داشته‌ باشند كه‌ شرايط‌ كار آنان‌ پائين‌تر از شرايط‌ مورد استفاده‌ مردان‌ نباشد و براي‌ كار مساوي‌ مزد مساوي‌ با مردان‌ دريافت‌ دارند...

6. اقدامات مجمع عمومي سازمان ملل متحد در رابطه با خشونت عليه زنان از سال 1993

در تاريخ 19 دسامبر 1993، مجمع عمومي، اعلاميه حذف خشونت عليه زنان را تصويب کرد.
در سال 1999، مجمع عمومي، استراتژي نمونه و معيارهاي عملي حذف خشونت عليه زنان را در زمينه پيشگيري از جرم و عدالت کيفري به عنوان ضميمه به قطعنامه 52/86 مجمع عمومي در مورد پيشگيري از جرم و معيارهاي عدالت کيفري براي حذف خشونت عليه زنان تصويب کرد.
در 17 دسامبر 1999، مجمع عمومي سازمان ملل، روز 25 نوامبر را به عنوان روز جهاني حذف خشونت عليه زنان تعيين کرد.
از سال 2000 ميلادي، مجمع عمومي سازمان ملل، درباره انواع گوناگون خشونت عليه زنان قطعنامه هاي متعددي را صادر کرده و درخواست ارائه گزارشهاي متعدد را در اين زمينه داشته است.
در سال 2006، پس از اقدام دبير کل سازمان ملل متحد، نسبت به مطالعه عميق در تمام اَشکال خشونت عليه زنان، مجمع عمومي سازمان ملل، قطعنامه‌اي را در تشديد تلاشها براي از بين بردن تمام اشکال خشونت عليه زنان تصويب کرد.
همچنين مجمع عمومي سازمان ملل متحد، در ساير فعاليت ها از جمله بحث موضوعي در مورد قاچاق انسان در تاريخ 3 ژوئن 2008، مسأله خشونت عليه زنان را مطرح کرد.
در زير قطعنامه هاي مجمع عمومي سازمان ملل متحد در موضوعات مختلف خشونت عليه زنان آمده است:
-    تشديد تلاشها براي از بين بردن تمام اشکال خشونت عليه زنان
در اين زمينه، مجمع عمومي در سالهاي 2006 ،2007، 2008، 2009 قطعنامه صادر کرده است.

  همه اشکال خشونت عليه زنان

قطعنامه حذف همه اشکال خشونت از جمله جرايم عليه زنان (4 دسامبر 2000)
قطعنامه حذف هرگونه خشونت عليه زنان از جمله جرايم شناخته شده در سند نهايي جلسه ويژه 23 مجمع عمومي تحت عنوان «زنان 2000: تساوي جنسيتي، توسعه و صلح براي قرن 21» (18 دسامبر  2002 و 20 دسامبر 2004)

قاچاق زنان و دختران

در مورد قاچاق زنان و دختران مجمع عمومي در سالهاي 2000، 2002، 2004، 2006 و 2008 قطعنامه صادر کرده است و هم‌چنين در 30 جولاي 2010، قطعنامه اي راجع به نقشه جهاني ملل متحد درباره اقدام عليه قاچاق انسان ها تصويب کرده است.
در 3 ژوئن 2008، مسأله قاچاق زنان و دختران در بحث موضوعي مجمع عمومي درباره قاچاق انسان نيز مطرح شد.

خشونت عليه کارگران زن مهاجر
مجمع عمومي در اين زمينه در سالهاي 2001، 2003، 2005 ،2007 و 2009 قطعنامه صادر کرده است.

تجاوز و ساير اشکال خشونت جنسي
مجمع عمومي، در 18 دسامبر 2007،  قطعنامه حذف تجاوز و ساير اشکال خشونت جنسي در همه ابعاد آن، از جمله در وضعيت هاي درگيري و صلح را تصويب کرد.

جرايم ناموسي
مجمع عمومي در سالهاي 2000، 2002 و 2004، قطعنامه اقدام در راستاي حذف جرايم ناموسي عليه زنان و دختران را تصويب کرد.
اَعمال سنتي و رايجي که بر سلامت زنان و دختران تأثير مي ‌گذارد.
مجمع عمومي در اين زمينه در سالهاي 1997، 1998، 1999 و 2001، قطعنامه صادر کرده است.

خشونت خانگي
مجمع عمومي در 22 دسامبر 2003، قطعنامه حذف خشونت خانگي عليه زنان را تصويب کرده است.

مطالعه عميق راجع به کليه اَشکال خشونت عليه زنان
مجمع عمومي در اين رابطه، در سالهاي 2003 و 2005، قطعنامه صادر کرده است.

منبع: هفته نامه آسمان/ شماره 94/ 5 آذر 90/ ص 65