معلوم نبود نتیجه سوال چیست؟

گفت و گو با محمد رضا تابش

عباس شکوهمند

 چه ضرورتی باعث شد شما طرح اصلاح ماده 197 ایین نامه داخلی مجلس را در شرایطی که فرصت چندانی تا پایان این مجلس باقی نمانده امضاء کنید؟

 آیین نامه داخلی مجلس که نحوه اداره مجلس را مشخص می کند، از بدو پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون مکرراً اصلاح شده و این اصلاحات مبتنی بر نیازهایی بوده که برای کارکرد بهتر و مطلوبتر مجلس، از نظر نمایندگان ضروری بود. در ابتدای شروع به کار مجلس هشتم، تغییراتی در آیین نامه داخلی مجلس به وجود آمد و سوال از وزرا ضمانت اجرایی پیدا کرد. قبلاً وقتی از وزیر سوال می شد، چه نمایندگان از پاسخهای وزیر قانع می شدند یا نمی شدند، هیچ ضمانت اجرایی وجود نداشت. نماینده نمی دانست که اگر از پاسخ وزیر قانع نشد به چه شکلی می تواند مشکل موجود را دنبال کند. در اصلاح آیین نامه در ابتدای مجلس هشتم، بخشی از آیین نامه به این شکل اصلاح شد که اگر نماینده ای از وزیری سوال کرد و عامه نمایندگان از پاسخ وزیر قانع نشدند، وزیر کارت زرد می گیرد و اگر سه بار نمایندگان از پاسخهای یک وزیر قانع نشوند، اسیتضاح وزیر رقم می خورد. چون سوال از رئیس جمهور در نظام جمهوری اسلامی سابقه نداشت، هیچ مکانیزمی درباره آن پیش بینی نشده بود که چطور رئیس جمهور در مقابل مجلس پاسخگو باشد و مجلس هم کار لغو و بیهوده ای انجام ندهد.

معلوم نبود که وقتی مجلس از رئیس جمهور سوال کرد، چگونه عمل می شود. اگر مجلس از رئیس جمهور سوال کند و او هر گونه که می خواهد به نمایندگان پاسخ دهد و مکانیزمی نباشد که بتوان تشخیص داد آیا قاطبه نمایندگان از پاسخهای رئیس جمهور قانع شده اند یا نه، طرح سوال بی فایده خواهد بود.

به همین لحاظ، نمایندگان شبیه همان مکانیزمی را که برای وزرا در آیین نامه داخلی مجلس پیش بینی کرده بودند، برای طرح سوال از رئیس جمهور هم قصد دارند مقرر کنند. البته برای رئیس جمهور با ملاحظه بیشتری این مکانیزم پیش بینی می شود. مثلا اگر وزیر سه بار پاسخ قانع کننده ندهد، استیضاح می شود اما رئیس جمهور پس از 6 بار. طبعاً تعداد نمایندگانی که از رئیس جمهور سوال می کنند، بیشتر از تعداد نمایندگانی است که از رئیس جمهور سوال می کنند. این طرح پیشنهادی، یک موضوع کاملاً فنی و تخصصی است اما متأسفانه اکنون با مسائل سیاسی خلط شده است.

 پیش بینی شما از تصویب نهایی این طرح چیست؟ آیا با توجه به این که برای اصلاح مواد آیین نامه نیاز به دوسوم آراء نمایندگان هست، این طرح به تصویب خواهد رسید و آیا شورای نگهبان آن را تأیید می کند؟

تصویب دو فوریت این طرح نشان داد که قاطبه نمایندگان به این طرح اعتقاد دارند و آن را تصویب خواهند کرد. نمایندگان از قدرت و اقتدار مجلس حمایت می کنند. این مسأله، سیاسی نیست. مجلس مقتدر مجلسی است که بتواند در ایفای نقشها و مسئولیتهایش قاطعانه عمل کرده و احقاق حق کند. فکر نمی کنم شورای نگهبان ایراد بگیرد چون این شورا چنین مکانیزمی را که برای وزرا پیش بینی شد، ایراد نگرفت و دلیلی ندارد این موضوع را نسبت به رئیس جمهور ایراد بگیرد. در قانون اساسی حتی رأی به عدم کفایت رئیس جمهور هم پیش بینی شده است. لذا این مکانیزمی که منجر به استیضاح رئیس جمهور می شود، مغایرتی با قانون اساسی ندارد چرا که استیضاح رئیس جمهور در اصل 89 قانون اساسی به عنوان حق نمایندگان مجلس پیش بینی شده است.

 برخی معتقدند تلاش برای نظارت بیشتر بر رئیس جمهور، به نقض استقلال قوه مجریه می انجامد و نباید قوانین لحظه ای در مجلس تصویب شود که دست روسای جمهور آینده را ببندد. پاسخ شما چیست؟

 اصلاً بحث نظارت بیشترِ مجلس بر رئیس جمهورِ فعلی مطرح نیست، بلکه مجلس باید بتواند وظایف قانونی خود را به طور کامل انجام بدهد. وقتی تذکر، سوال و استیضاح وزرا و رئیس جمهور در قانون اساسی و آیین نامه داخلی مجلس پیش بینی شده، باید مکانیزمی طراحی شود که این وظایف موثر بیفتند وگرنه این وظایف، لغو و بیهودهخواهند بود. یک خلأ فنی در آیین نامه داخلی مجلس وجود دارد که مکانیزمی برای آن پیشنهاد شده، مثل سایر وظایفی که در سالهای گذشته برای مجلس مقرر شده اما راهکاری برای اجرای آن طراحی نشده بود و به مرور زمان از طریق تجربیاتی که نمایندگان به دست می آوردند، مکانیزم و ابزار لازم را پیش بینی می کردند.

وظیفه مجلس است که مکانیزم لازم را پیش بینی کند تا معلوم شود مجلس چگونه می تواند به نمایندگی از طرف مردم، نظارت بر دولت و رئیس جمهور را که حق قانونی خودش است اِعمال کند.

 منتشر شده در هفته نامه آسمان/شماره 109/ 2 اردیبهشت ۱۳۹۱/ص ۴۶